Gemoedelijk, gastvrij, nuchter, trots op de eigen streek en soms een tikkeltje eigenwijs. Volgens historici zijn dat niet alleen eigenschappen van de moderne Tukker, maar ook van de Tubanten.
Dit Germaanse volk leefde rond het begin van de jaartelling in Twente. En hoewel er geen hard bewijs is dat ze precies in Almelo woonden, gaan onderzoekers ervan uit dat ook de omgeving van Almelo deel uitmaakte van hun leefgebied.
De eerste Twentenaren
De Tubanten, ook wel Tubanti genoemd, leefden ongeveer 2.000 jaar geleden in het gebied dat nu bekend staat als Twente en Oost-Nederland. Veel historici denken zelfs dat de naam Twente rechtstreeks is afgeleid van de naam Tubanten.
Romeinse geschiedschrijvers, onder wie Tacitus, schreven al over dit volk. Daarmee behoren de Tubanten tot de oudste bekende bewoners van onze streek.
Twee altaarstenen
In 1883 werden in een tempel bij de muur van Hadrianus in Noord-Engeland twee altaarstenen gevonden. Op de stenen worden de Tuihanti genoemd. Deze deden dienst bij de ruiterafdeling der Friezen, die weer in dienst waren bij de Romeinen. Dit zou de eerste vermelding zijn van de stam der “Tubanten”, waarnaar de streek Twente genoemd is.
De altaarstenen zijn rond 230 na Christus gemaakt in opdracht van twee militairen die een gevaarlijke opdracht volbracht hadden. Mochten ze de opdracht overleven, dan zouden ze een altaarsteen oprichten, hadden ze vooraf beloofd. Met het oprichten van deze altaarstenen was de belofte ingelost.
Waren ze ook in Almelo?
Dat is de vraag waar historici geen definitief antwoord op kunnen geven. Er zijn geen geschreven bronnen die aantonen dat er precies op de plek van het huidige Almelo een Tubantische nederzetting lag.
Toch achten archeologen die kans groot. Almelo ligt midden in het historische Twentse kerngebied en in de omgeving zijn vondsten gedaan die laten zien dat hier al duizenden jaren mensen woonden.
Het eerlijke antwoord luidt daarom: waarschijnlijk wel, maar zekerheid is er niet.
Vrijheid boven alles
Tacitus beschreef de Tubanten als een vriendelijk volk, zolang niemand aan hun vrijheid of grondgebied kwam. Ze trokken er graag op uit, maar keerden altijd terug naar hun eigen streek.
“Dat zien we eigenlijk vandaag nog steeds”, zegt gebiedsmanager Evelien Meijer van Twente Marketing. “Tukkers hebben vaak een sterke band met Twente. Ze zijn gastvrij en gemoedelijk, maar kom niet aan hun vrijheid.”
Tankenberg en de godin Tanfana
Een van de bekendste plekken die met de Tubanten wordt verbonden, is de Tankenberg bij De Lutte. Volgens oude verhalen zou daar ooit een tempel hebben gestaan voor de Germaanse godin Tanfana.
Of die tempel er echt stond, wordt nog onderzocht. Maar de Tankenberg speelde in ieder geval een belangrijke rol in de geschiedenis van de streek. Bijzonder is ook dat de Tubanten vrouwelijke godheden vereerden. Voor de Romeinen was dat opvallend. In Twente waren vrouwen blijkbaar al vroeg belangrijk.
Paasvuren en midwinterhoorns
Volgens schrijver Willy Berends, auteur van het boek De Laatste Stam, leven veel oude tradities van de Tubanten nog altijd voort. Hij wijst onder meer op de grote paasvuren, het blazen van de midwinterhoorn en oude gebruiken die nergens anders in Nederland zo sterk aanwezig zijn als in Twente.
“Een oeroud volkje waarvan je wel moet gaan houden”, schrijft Berends. “Ze zijn stronteigenwijs, drinken graag een biertje en doen geen vlieg kwaad.”
Van Tubanten naar Tubantia
De naam van het oude volk leeft nog steeds voort in Twente. Denk aan de regionale krant, verschillende verenigingen, straatnamen en historische organisaties. Ook Almelo kende jarenlang een scoutinggroep met de naam De Tubanten. Deze is overigens in 2017 opgehouden te bestaan.
Geschiedenis onder onze voeten
Almelo ontstond pas veel later, waarschijnlijk in de vroege middeleeuwen. Toch ligt onder de stad een geschiedenis die veel verder teruggaat. Misschien wandel je vandaag wel over dezelfde grond waar ooit Tubanten leefden, werkten en hun verhalen vertelden.
Of de eerste Almeloërs echt Tubanten waren, wordt waarschijnlijk nooit bekend. Maar één ding staat vast: de wortels van Twente reiken veel verder terug dan veel mensen denken. En daar mogen de bewoners van dit gedeelte van het land best een beetje trots op zijn.