De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft naar alle gemeenten in Nederland, dus ook naar Almelo, een uitgebreide brief gestuurd om aandacht te vragen voor proactieve dienstverlening.
Angst of wantrouwen
Mr. dr. L.K. Geluk, algemeen directeur van de VNG, schrijft in de brief aan het college en de gemeenteraad van Almelo dat veel inwoners die recht hebben op ondersteuning of regelingen, deze niet ontvangen. Dat komt doordat sommigen de overheid mijden uit angst of wantrouwen, terwijl anderen moeite hebben met het overzicht of de complexiteit van regels. De VNG wil dat gemeenten inwoners eerder en actiever benaderen, zodat niemand onnodig buiten de boot valt.
Van aanvragen naar automatisch toekennen
In de brief legt de VNG uit dat proactieve dienstverlening betekent dat gemeenten niet langer wachten tot inwoners zelf een aanvraag doen. De beweging gaat van aanvragen naar aanreiken en uiteindelijk naar ambtshalve verstrekken. Dat houdt in dat voorzieningen, uitkeringen of kwijtscheldingen automatisch kunnen worden toegekend wanneer duidelijk is dat iemand er recht op heeft.
Alleen maar voordelen
Volgens de VNG helpt dit om armoede te verminderen, problemen eerder te signaleren en inwoners meer rust en overzicht te geven. Ook voor gemeenten levert dit voordelen op, zoals lagere kosten en meer ruimte voor persoonlijk contact.
Proactieve dienstverlening betekent dat de gemeente niet wacht tot inwoners zelf hulp aanvragen, maar actief kijkt wie ergens recht op heeft en dit automatisch of gericht aanbiedt.
In plaats van ingewikkelde aanvraagprocedures probeert de gemeente vooraf te signaleren wanneer iemand ondersteuning nodig heeft, bijvoorbeeld bij inkomen, zorg of schulden. Op basis van beschikbare gegevens kan een regeling dan automatisch worden toegekend of wordt de inwoner benaderd.
Het doel is dat minder mensen tussen wal en schip vallen, regelingen beter worden benut en inwoners minder moeite hoeven te doen om hulp te krijgen.
Belang van gegevensdeling en privacy
Een belangrijke voorwaarde voor proactieve dienstverlening is dat gegevens veilig en verantwoord gedeeld kunnen worden. De VNG benadrukt dat inwoners altijd zelf moeten kunnen kiezen of zij willen deelnemen, bijvoorbeeld via een opt‑out. Tegelijkertijd vraagt de organisatie om betere wettelijke mogelijkheden om gegevens te delen tussen gemeenten, het Rijk en uitvoeringsorganisaties. Dat moet ervoor zorgen dat duidelijk wordt wie recht heeft op ondersteuning maar deze nog niet ontvangt.
Wetsvoorstel maakt proactief handelen mogelijk
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een wetsvoorstel opgesteld dat gemeenten, UWV en SVB de bevoegdheid geeft om inwoners actief te wijzen op regelingen en hen te helpen met vooraf ingevulde formulieren. De wet moet medio 2026 ingaan. De VNG pleit ervoor dat ook de Belastingdienst, Dienst Toeslagen en DUO gegevens mogen delen, omdat dit essentieel is voor een volledig beeld van iemands situatie. Daarnaast wordt het vanaf 2027 mogelijk om de individuele inkomenstoeslag automatisch toe te kennen.
Oproep aan gemeenten om nu al stappen te zetten
De VNG vraagt gemeenten om proactieve dienstverlening op te nemen in hun lokale visie en beleid. Gemeenten worden opgeroepen om zich voor te bereiden op de nieuwe wet, lokale verordeningen aan te passen en te onderzoeken welke regelingen zij zelf al proactief kunnen aanbieden.
Van controle naar vertrouwen
Ook vraagt de VNG aandacht voor een cultuuromslag: van controle naar vertrouwen. Dat betekent dat inwoners meer ruimte krijgen om fouten te herstellen en dat gemeenten anders gaan kijken naar hun rol in ondersteuning en handhaving.
Pilots en ondersteuning in voorbereiding
In de komende periode worden verschillende pilots uitgevoerd om te testen hoe gegevensdeling en proactieve dienstverlening in de praktijk kunnen werken. Deze richten zich onder meer op inwoners van wie een uitkering afloopt of mensen die mogelijk recht hebben op kwijtschelding. De VNG begeleidt deze pilots en wil ervaringen van gemeenten bundelen, zodat kennis gedeeld kan worden.
Naar een overheid die eerder helpt en beter meedenkt
De VNG ziet de nieuwe wet als een eerste stap naar een overheid die eerder in actie komt en dichter bij inwoners staat. Door problemen sneller te signaleren en ondersteuning actief aan te reiken, moet het vertrouwen in de overheid groeien. De organisatie wenst gemeenten succes bij de omslag naar een meer proactieve manier van werken en blijft hen ondersteunen bij de invoering van de nieuwe wet.