Het verhaal van het Kanaal Almelo-Nordhorn staat vanaf vrijdag 17 juli centraal in een nieuwe expositie van het Stedelijk Museum Almelo.
De tentoonstelling is tot en met zondag 13 september te zien en neemt bezoekers mee door ruim 140 jaar geschiedenis van een van de meest bijzondere waterwegen van Twente.
Stadsmusical
De expositie sluit naadloos aan op de stadsmusical Polderjongens van Almelo, die van woensdag 26 augustus tot en met zondag 13 september wordt opgevoerd. Beide vertellen het verhaal van de aanleg van het kanaal en de mensen die eraan werkten.
Van grote droom naar teleurstelling
Halverwege de negentiende eeuw groeide de Twentse textielindustrie snel. Er was steeds meer behoefte aan steenkool uit Duitsland en een kanaalverbinding leek de ideale oplossing.
Met steun van de rijksoverheid begon in 1884 de aanleg van het kanaal. Het project moest Almelo economisch vooruithelpen en een belangrijke verbinding vormen tussen Nederland en Duitsland.
Voor het zware graafwerk werden honderden arbeiders uit Drenthe, Friesland en Groningen aangetrokken. Deze zogenoemde poldergasten verdienden tien cent per uitgegraven kubieke meter grond. Daarmee kwamen zij vaak niet verder dan één gulden per dag.
Vijf jaar lang werkten gemiddeld tweehonderd mannen en vrouwen aan het enorme project.
Werk in tijden van armoede
De aanleg van het kanaal bood werk in een periode van grote armoede. Toch meldden zich veel meer arbeiders dan nodig waren.
Tijdens de strenge winter van 1884-1885 werd zelfs een hulpcomité opgericht om arbeiders en hun gezinnen te ondersteunen. Opvallend was dat bekende Twentse textielfamilies zoals Scholl Engberts, Ten Cate, Cardinaal, Hofkes en Van Wulfften Palthe hierbij betrokken waren.
Hun inzet liet zien hoe belangrijk het kanaal werd gevonden voor de toekomst van Twente.
Miljoenenproject
In 1889 bereikte het kanaal de Nederlands-Duitse grens. Uiteindelijk kostte de aanleg ongeveer 1,2 miljoen gulden, fors meer dan de oorspronkelijk begrote 800.000 gulden.
Omdat de Duitse aansluiting nog niet klaar was, kwam de volledige verbinding pas in 1904 tot stand. Het Nederlandse deel werd ruim 28 kilometer lang en kreeg zes sluizen en tien ophaalbruggen.
Het complete kanaal heeft een lengte van 37,6 kilometer.
Nooit het succes waarop werd gehoopt
Toch bleek het kanaal uiteindelijk niet het succes waarop men had gehoopt. Veel vrachtschepen waren al te groot geworden voor de ondiepe vaarweg van slechts anderhalve meter diep. Ook maakte de tolheffing vervoer minder aantrekkelijk.
In het topjaar 1912 passeerden nog geen vijfhonderd schepen de sluizen. Dat waren gemiddeld minder dan twee schepen per dag.
Na de opening van het Twentekanaal liep het gebruik verder terug. In 1960 voer het laatste vrachtschip, geladen met turf, door het kanaal.
Van vaarroute naar natuurgebied
Na de Tweede Wereldoorlog ontstonden plannen om het kanaal te verdiepen, te dempen of zelfs te gebruiken als tracé voor een snelweg. Geen van die plannen werd uitgevoerd. Daardoor bleef het kanaal behouden als bijzonder industrieel monument en cultuurhistorisch landschap.
Sinds de sluiting voor de scheepvaart heeft het gebied zich ontwikkeld tot een natuurgebied met veel bloemen, vissen en vogels. Tegenwoordig genieten wandelaars, fietsers en kanoërs van de rust langs het water.
Langs het kanaal liggen bekende plekken als Landgoed Singraven, het Schuivenhuisje en Huize Almelo.
Geschiedenis in beeld
De tentoonstelling laat deze ontwikkeling zien aan de hand van historische foto’s, hedendaagse fotografie en kunstwerken. Het kanaal wordt daarbij getoond als bedrijvige vaarroute, verstild landschap én ontmoetingsplek voor inwoners van nu.
Zo ontdekken bezoekers niet alleen hoe het kanaal ontstond, maar ook waarom het nog altijd een belangrijke plek inneemt in de geschiedenis van Almelo.
Aansluiting op stadsmusical
De expositie vormt een mooie opmaat naar de stadsmusical Polderjongens van Almelo. Die vertelt het verhaal van de arbeiders die het kanaal aanlegden en de moeilijke omstandigheden waarin zij leefden en werkten.
Daardoor kunnen bezoekers de geschiedenis niet alleen bekijken in het museum, maar straks ook beleven op het toneel.
Belangrijk stukje Almelo
Voor veel Almeloëers is het kanaal een vertrouwd onderdeel van het stadsbeeld. Velen wandelen of fietsen er regelmatig langs, zonder precies te weten welke verhalen er achter het water schuilgaan.
Met deze expositie brengt het Stedelijk Museum Almelo dat bijzondere verleden opnieuw tot leven.
Aansluiting op stadsmusical
De expositie sluit dus naadloos aan op de stadsmusical Polderjongens van Almelo die het verhaal vertelt van de aanleg van het kanaal en de mensen die daarbij betrokken waren. Daardoor kunnen bezoekers niet alleen de geschiedenis bekijken, maar deze ook beleven op het toneel.
Belangrijk stukje Almelose geschiedenis
Voor Almelo is het kanaal nog altijd een herkenbaar onderdeel van het stadsbeeld. Veel inwoners wandelen of fietsen er regelmatig langs, zonder te weten welke geschiedenis erachter schuilgaat.
Kijk HIER voor de reportage van Almelo1 over de Polderjongens.