Voor Joop is dat niet alleen historisch belangrijk, maar ook persoonlijk: hij is zelf oorlogsslachtoffer en verloor veel familieleden aan de Holocaust.

1) Je bent actief geweest bij de werkgroep Stolpersteine. Wat raakt jou persoonlijk in dit werk?
“Ik ben zelf oorlogsslachtoffer en mijn vader was Joods. Ik ben geboren in 1941 en van mijn familie aan mijn vaders kant zijn de meeste mensen vermoord. Ik heb zelf Stolpersteine gelegd voor onder andere mijn oma in Rotterdam. Toen mij werd gevraagd om het project in Almelo op te zetten, heb ik daarom meteen ja gezegd. Ik voel me hier persoonlijk sterk bij betrokken.”

2) Voor mensen die het niet kennen: wat zijn Stolpersteine precies?
“Stolpersteine zijn kleine betonnen steentjes van tien bij tien centimeter met een messing plaatje erop. Ze worden geplaatst voor de woningen van mensen die door de nazi’s zijn verdreven, gedeporteerd of vermoord. Op het plaatje staan hun naam, geboortejaar en gegevens over hun overlijden. Veel van deze slachtoffers hebben geen graf. Met deze stenen zorgen we ervoor dat hun namen niet worden vergeten.”

3) Hoe reageren mensen als ze zo’n steentje zien?
“Tot mijn grote vreugde reageren mensen vaak heel positief en zichtbaar onder de indruk. Om de tekst te lezen moeten ze letterlijk buigen. Daarom noemen we het ook struikelstenen: je struikelt niet met je lichaam, maar met je geest. Mensen staan stil bij wat er met deze personen is gebeurd en beseffen dat hier ooit mensen hebben gewoond die slachtoffer zijn geworden van het naziregime.”

4) Welk verhaal uit Almelo heeft jou het meest geraakt?
“Dat is het verhaal van de familie Abbas uit de Bavinckstraat. De moeder kwam zwanger in Westerbork terecht en daar werd haar zoontje Nathan geboren. Hij was nog maar vier maanden oud toen hij in januari 1944 werd vermoord. Dat is iets wat je je nauwelijks kunt voorstellen. Een onschuldig kind dat geen enkele kans kreeg om te leven. Dat verhaal grijpt mij nog steeds enorm aan.”

5) Waarom is het belangrijk om deze geschiedenis zichtbaar te houden?
“Het verleden moet een waarschuwing zijn. Dit mag nooit meer gebeuren. Toch zien we vandaag de dag opnieuw antisemitisme, racisme en fascistische denkbeelden opkomen. Daarom probeer ik ook op scholen en tijdens gastlessen duidelijk te maken hoe snel zoiets kan escaleren. We moeten leren van het verleden.”

6) Alle 268 Stolpersteine in Almelo zijn inmiddels geplaatst. Hoe kijk je daarop terug?
“Dat klopt. Vorig jaar hebben we de laatste twintig stenen geplaatst bij het monument naast het oude stadhuis, omdat sommige straten niet meer bestaan. Daarmee is het project afgerond. Het geeft veel voldoening dat alle bekende slachtoffers nu een blijvende plek van herinnering hebben gekregen.”

7) Wat gebeurt er nu met de Stolpersteine?
“De werkgroep is opgeheven en de stenen zijn officieel overgedragen aan de gemeente Almelo. Omdat ze in de openbare ruimte liggen, is de gemeente nu verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud. Zelf blijf ik wel aanspreekpunt voor Stolpersteine in Almelo. Mocht er alsnog een vergeten slachtoffer worden ontdekt, dan kan er via mij nog een steen worden aangevraagd.”

8) Zijn er nog verhalen van oorlogsslachtoffers die extra aandacht verdienen?
“Eigenlijk heeft iedere Stolperstein zijn eigen verhaal en elk verhaal verdient het om verteld te worden. Ik wil er niet één boven de ander plaatsen. Of het nu gaat om Joodse inwoners, verzetsstrijders, Jehova’s Getuigen of anderen die vervolgd zijn: ieder slachtoffer had een leven, een familie en een toekomst die werd afgenomen.”

9) Wat hoop je dat mensen denken wanneer ze langs een Stolperstein lopen?
“Ik hoop dat ze beseffen dat het gewone mensen waren. Mensen zoals hun broer, zus, buurman of vriend. Ze zijn niet vermoord om wie ze waren als persoon, maar om wat ze waren volgens het systeem van die tijd: Joods, verzetsstrijder, Jehova’s Getuige of behorend tot een andere vervolgde groep. Dat besef is ontzettend belangrijk.”

10) Welke boodschap wil je Almelo meegeven?
“Herdenken moet je altijd doen, niet alleen op 4 en 5 mei. Het zou onderdeel moeten zijn van ons dagelijks leven. We moeten blijven nadenken over wat er is gebeurd en wat we daarvan kunnen leren voor de toekomst. Herdenken gaat niet alleen over je eigen geschiedenis, maar over die van ons allemaal.”

Tot slot: waar kom je zelf het liefst tot rust in Almelo?
“Op de fiets in het Gravenallee-gebied, op een bankje in het Schelfhorstpark of zingend op woensdagavond bij het shantykoor De Oostvaarders. Dat zijn voor mij de plekken waar ik echt tot rust kom.”

Trottoirs
Het concept ‘Stolpersteine’ is een kunstwerk van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Hij brengt gedenktekens aan in het trottoir voor de huizen van de mensen die door de nazi’s verdreven, gedeporteerd, vermoord of tot zelfmoord gedreven zijn. Verspreid over vele plaatsen in Europa zijn al tienduizenden Stolpersteine gelegd.

Biografie Gunter Demnig
Gunter Demnig is een beeldend kunstenaar van Duitse komaf. Hij is op 27 oktober 1947 in Berlijn geboren en woont samen met zijn vrouw in Keulen. Hij heeft zelf de oorlog niet meegemaakt, maar ongetwijfeld veel meegekregen van de wederopbouw van Duitsland en gehoord wat er zich allemaal heeft afgespeeld. Niet alle Duitsers waren het eens met het regime van Hitler, maar er waren ook nazi-Duitsers.

Rol van ouders
Veel Duitse kinderen van net na de oorlog – onder wie Gunter Demnig – hebben zich afgevraagd wat de rol van hun ouders tijdens WO II is geweest. Waren ze nazi-Duitsers of stonden ze er helemaal niet achter wat voor gruwelijks zich allemaal heeft afgespeeld? Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Gunter Demnigs vader op de hand van de nazi-Duitsers.

Hij hielp mee tijdens luchtaanvallen. Toen Gunter Demnig daar jaren later achter kwam, heeft hij gedurende 5 jaar het contact met zijn vader verbroken (bron: https://kunst-en-cultuur.infonu.nl)

Fiets- of wandelroute
De Stichting In Vrijheid Herdenken Almelo heeft de fiets – of wandelroute “Struikelend langs Stolpersteine” vorig jaar opnieuw uitgegeven. Een route van 7,5 kilometer langs Stolpersteine in het centrum van Almelo.