Het is een vraag die de inwoners van Almelo in het verleden vaak heeft beziggehouden: zijn de Romeinen in Almelo geweest of niet? Ook tegenwoordig zijn er nog steeds mensen die willen weten of dit verhaal op feiten berust of een prachtig verzinsel is dat nog steeds hardnekkig rondwaart.
Grondige restauratie
Die vraag hangt ook samen met het feit dat zich in het Hofkeshuis, de toekomstige plek voor het Stedelijk Museum Almelo, een wandschildering bevindt waarop de Romeinse veldheer Fabius Maximus staat afgebeeld. En voordat het Stedelijk Museum Almelo definitief zijn intrek neemt in het Hofkeshuis, dient deze grisaille of wandschildering grondig en deskundig gerestaureerd te worden.
(De voorstelling op de in totaal 3 wanden is de intocht van de Romeinse veldheer Quintus Fabius Maximus in Rome. Hij had als bijnaam Cunctator wat ‘aarzelaar’ betekent. Zijn tegenstander was Hannibal die vanuit het zuiden over de Alpen was getrokken en voor Rome stond met zijn troepen.
In een directe strijd zou Fabius Maximus nooit kunnen winnen van Hannibal. Daarom vermeed hij elk gewapend treffen en wist door slim manoeuvreren en omtrekkende bewegingen Hannibal uit te putten. Cunctator, de aarzelaar, werd zijn erenaam en hij redde Rome)
Toezegging door het college
En dat is weer afhankelijk van het moment waarop een begin wordt gemaakt met de werkzaamheden: vanaf 2026 begint een gefaseerde aanpak, zo heeft het college van B en W toegezegd in een brief van december 2025 aan de gemeenteraad. In de eerste fase wordt de grisaille gerestaureerd, de gevel vernieuwd en worden noodzakelijke aanpassingen aan het pand uitgevoerd.
Belangrijke rol
Voordat de restauratie is afgerond, moeten de inwoners van Almelo zich tevredenstellen met het verhaal over de familie Hofkes. Deze familie Hofkes woonde en werkte zo’n 150 jaar in Almelo. In die tijd groeide Almelo van een kleine plaats uit tot een echte industriestad. De familie speelde daarin een belangrijke rol.
Egbert Hofkes en zijn statige huis
Egbert Hofkes trouwde in 1763 met Judith Coster, uit een rijke Almelose familie. Samen kregen ze drie kinderen. In 1775 liet Egbert een groot en opvallend huis bouwen, recht tegenover het huis van zijn schoonfamilie. Het huis leek op een paleis en was gebouwd in een stijl die deed denken aan de oude Romeinen.
Romeinen als symbool, niet in het echt
In een kamer van zijn huis liet Egbert een enorme wandschildering maken van de Romeinse veldheer Fabius Maximus. Dit was geen bewijs dat Romeinen ooit in Almelo waren, maar een symbool. Egbert en zijn vrienden, de patriotten, bewonderden Romeinse helden omdat zij stonden voor verzet tegen oude machthebbers.
Politiek en verandering
Egbert was ontevreden over de macht van gravin Sophia die Almelo bestuurde. Net als veel anderen steunde hij nieuwe ideeën uit Frankrijk over vrijheid en gelijkheid. Toen Franse troepen Nederland binnenkwamen, ontving Egbert zelfs de Franse generaal Moreau, veldheer onder Napoleon, in zijn huis. Ook andere beroemdheden uit die tijd, zoals G.K. van Hogendorp, staatsman na de val van Napoleon en later de bankier Willem de Clercq, grondlegger van de Twentse textielindustrie, logeerden in het Hofkeshuis.
Van woonhuis naar industrie
Na Egberts dood zette zijn zoon Lambert het werk voort. De familie Hofkes begon met machines en stoomkracht. In 1830 stond in Almelo de eerste stoomgedreven textielfabriek van Twente. Daarmee begon de industriële ontwikkeling van de stad.
Het einde van de familie Hofkes
Rond 1850 ging het minder goed met het bedrijf. Schulden en veranderingen zorgden voor verval. In 1909 overleed de laatste mannelijke Hofkes in het familiehuis. Later werd het pand een winkel en raakte de wandschildering uit het zicht.
Geloofsovertuiging van Hofkes
De keuze voor juist de intocht van een veldheer die geen strijd wilde leveren valt naar recent inzicht te verklaren uit de doopsgezinde geloofsovertuiging van Hofkes. Geweldloosheid is één van de uitgangspunten van de doopsgezinde leer. Men ziet de wandschildering dan ook als een belangrijk doopsgezind monument.
Het Hofkeshuis nu
In 2023 kocht de gemeente Almelo het Hofkeshuis. Het wordt het toekomstige stadsmuseum. De Romeinse wandschildering wordt gerestaureerd en weer zichtbaar voor bezoekers, zoals boven vermeld.
Conclusie
Er zijn geen bewijzen dat Romeinen ooit echt in Almelo waren. Maar dankzij Egbert Hofkes zijn ze wél blijvend aanwezig – als indrukwekkend verhaal op de muren van het Hofkeshuis.
NB: het verhaal hierboven is in 2023 opgetekend in een stripverhaal. In ‘De optocht’ neemt de Almelose tekenaar Theo Bennes jonge lezers mee op een tijdreis door de geschiedenis van de stad.
Tijdreis naar Almelo in 1783
De strip volgt de 14-jarige Tom, die in 2020 met een tijdmachine terugreist naar het Almelo van 1783. Daar ontmoet hij Lambert, de zoon van Egbert Hofkes, die net zo oud is als hijzelf. De ontmoeting leidt tot spannende avonturen die nauw verbonden zijn met de geschiedenis van Almelo. Centraal in het verhaal staat de wandschildering in het Hofkeshuis, een uniek kunstwerk uit de 18e eeuw dat nog altijd in oorspronkelijke staat te bewonderen is. De strip laat zien hoe deze schildering en de gebeurtenissen uit die tijd doorwerken in het Almelo van nu.
Strip als middel om erfgoed te vertellen
Het gebruik van strips om erfgoedverhalen te vertellen is de laatste jaren in opkomst. Musea en erfgoedorganisaties ontdekken steeds vaker dat het beeldverhaal een toegankelijke manier is om jongeren te bereiken. Ook Theo Bennes hoopte destijds dat zijn strip kinderen nieuwsgierig maakt naar de geschiedenis van hun eigen stad. “In het Hofkeshuis hangt sinds de 18e eeuw een muurschildering en die is onaangetast, en dat willen we onder de aandacht brengen. Het klinkt wellicht ouderwets, maar we willen kinderen laten zien dat Almelo wel degelijk een stuk geschiedenis heeft,” zo vertelde hij.
Een avontuurlijke kennismaking met Almelo’s verleden
Met De optocht krijgt de jeugd een speelse en avontuurlijke kennismaking met het Almelo van vroeger. Het stripverhaal verbindt fantasie met historische feiten en laat zien dat het verleden dichterbij is dan je denkt.
INFO: Theo Bennes – tekeningen en tekst, Arend Jan Woittiez – verhaal en educatie, Menno Dimitri Ouderkerk – coördinatie en educatie, Miel Westenberg – historische context. ISBN NUMMER: 97 89 08 27 82 820, het stripboek is te verkrijgen bij de boekhandels in Almelo.