De Joodse begraafplaats aan de Boddenstraat in Almelo bestaat sinds 1846 en vormt nog altijd een bijzondere plek van rust en herinnering. Hoewel de begraafplaats midden in de stad ligt, heerst er een verstilde sfeer tussen de grafstenen en oude bomen.
In 2000 werd de begraafplaats samen met het bijbehorende metaheerhuisje grondig gerenoveerd. Dat huisje werd vroeger gebruikt voor het ritueel wassen van overledenen voordat zij werden begraven.
Historisch huisje nog steeds in gebruik
Volgens Marcel Zilverberg heeft het gebouw nog altijd een belangrijke functie. “Dat gebeurt daar nu niet meer. De overledenen worden nog wel door de grote schuifdeur rechts de begraafplaats opgedragen, waarna er in het huisje een dienst wordt gehouden. Ook geven we er soms lezingen.”
Wie door de kleine deur in de linkerpoort naar binnen kijkt, ziet een pad dat tussen twee wilgen door naar de achterkant van de begraafplaats loopt. Aan weerszijden staan grafstenen in vaak strakke en symmetrische rijen.
Steentjes in plaats van bloemen
Opvallend is dat er nauwelijks bloemen te zien zijn. Volgens Joods gebruik leggen bezoekers vaak een steentje op een graf als teken dat iemand is bezocht en herinnerd.
Tegen de rechter muur hangt een marmeren gedenkplaat met daarop de namen van alle Joodse inwoners van Almelo die niet terugkeerden na de Tweede Wereldoorlog. Daarmee is de begraafplaats niet alleen een rustplaats, maar ook een plek van herdenking.
Geschiedenis gaat eeuwen terug
De geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Almelo gaat terug tot de zeventiende eeuw. In het begin van de achttiende eeuw woonden er nog minder dan tien mannelijke Joodse inwoners in de stad. Aan het einde van die eeuw groeide Almelo uit tot een middelgrote Joodse gemeenschap naar Nederlandse maatstaven.
De eerste synagoge stond in de Bodden en was in 1803 al in gebruik. Door de groei van de gemeenschap werd deze te klein. Daarom werd in 1846 een nieuwe synagoge ingericht aan de Schalderoistraat. Daar werd al vóór 1775 begraven. In 1846 werd vervolgens de huidige begraafplaats aan de Boddenstraat aangelegd.
In onbruik
De stichting tot instandhouding zorgt voor het toezicht en onderhoud van de twee Joodse begraafplaatsen in Almelo. De eerste begraafplaats aan de Kerkhofsweg is volgens het Rechtelijk Archief Landgericht Almelo al in 1733 genoemd als “de Jodenkerkhof”. Nadat de begraafplaats aan de Boddenstraat in gebruik werd genomen raakte hij in onbruik in 1848. De stichting werd in 1995 opgericht door Dick Houwaart, Jack Blom en Eléon de Haas (bron: Wikipedia)
Publieke openstelling
De aanleiding was dat de kleine Joodse gemeenschap van Almelo en omstreken niet meer in staat was om de in gebruik zijnde begraafplaats aan de Boddenstraat te onderhouden en te restaureren. Er bevinden zich 564 grafstenen, de oudste uit 1843 (drie jaar voor de officiële oprichting).
Twee keer per jaar is er een publieke openstelling van de begraafplaats. Tijdens de openstellingen worden ook lezingen gegeven over de begraafplaats en de Joodse gebruiken rondom het overlijden.
De begraafplaats heeft op 5 september 2021 een enorme schade opgelopen doordat een vertakking van een van de treurbeuken afbrak. De historische voormuur is daardoor onherstelbaar beschadigd en in mindere mate het metaheerhuisje. De treurbeuken konden worden gered en werden verstevigd met metalen pinnen en spandraden.
Levend stukje geschiedenis
Bijna 180 jaar later is de begraafplaats nog altijd een stille getuige van de rijke Joodse geschiedenis van Almelo. Een plek waar verleden en herinnering samenkomen, verscholen achter een poort midden in de stad.