De zogenaamde hondsdagen beginnen weer en deze duren van 20 juli tot en met 20 augustus zijn: het is de periode die bekendstaat als de warmste en vaak ook meest broeierige tijd van het jaar. De temperatuur komt dan gemiddeld uit op 23 graden.
Voor veel Almeloërs klinkt het als een oude weerspreuk, maar achter de hondsdagen schuilt een bijzonder verhaal van sterrenkunde, geschiedenis en eeuwenoude volkswijsheid.
Al eeuwenlang
Kenmerkend voor de hondsdagen zijn vaak hogere temperaturen, een benauwde lucht en kans op een onweersbui. Precies het soort weer dat al eeuwenlang met de hondsdagen wordt geassocieerd.
Waar komt die naam vandaan?
De hondsdagen hebben niets te maken met honden die last hebben van de warmte. De naam verwijst naar de heldere ster Sirius, de hoofdster van het sterrenbeeld Grote Hond.
In deze periode komt Sirius ongeveer tegelijk op met de zon. Daardoor is de ster tijdelijk niet zichtbaar aan de ochtendhemel. In de Griekse mythologie was Sirius de trouwe hond van de jager Orion. Toen Orion stierf, kregen beiden een plek aan de hemel.
Warmste periode van het jaar
Al eeuwenlang worden de hondsdagen gezien als het hoogtepunt van de zomer. Ook in Nederland klopt dat vaak. Gemiddeld behoren deze weken tot de warmste van het jaar.
Het KNMI ziet tijdens deze periode regelmatig tropische temperaturen, hittegolven en zware onweersbuien ontstaan. Warm, vochtig en broeierig weer is typisch voor de hondsdagen.
Eerste dag voorspelt de rest
Volgens oude volkswijsheden zegt het weer op de eerste hondsdag iets over de weken die volgen.
Zo luidt een bekende spreuk: “Komen de hondsdagen met veel regen, dan gaan we slechte tijden tegen. Komen de hondsdagen helder en klaar, verwacht dan maar een gunstig jaar.”
Meteorologen noemen dat tegenwoordig deels een kwestie van ‘persistentie’. Als een bepaald weertype zich eenmaal heeft gevestigd, blijft het vaak langere tijd aanwezig.
Van Egypte tot Almelo
De geschiedenis van de hondsdagen gaat duizenden jaren terug. De oude Egyptenaren hielden de ster Sirius nauwlettend in de gaten.
Wanneer Sirius na ongeveer zeventig dagen weer zichtbaar werd, wist men dat de jaarlijkse overstroming van de Nijl eraan kwam. Die overstroming bracht vruchtbaar slib en betekende het begin van een nieuw landbouwseizoen.
Voor de Egyptenaren was dat een moment van hoop, maar ook van spanning. Als Sirius niet verscheen, vreesde men voor misoogsten en hongersnood.
Meer muggen en sneller bedorven eten
Ook vandaag zijn er verschijnselen die veel mensen herkennen tijdens de hondsdagen.
Door de warmte en hogere luchtvochtigheid zijn er vaak meer muggen, vliegen en andere insecten. Ook voedsel bederft sneller dan in andere periodes van het jaar.
Voor barbecuefans is dat een bekende waarschuwing. Vlees en andere etenswaren moeten goed gekoeld blijven, omdat bacteriën zich bij warm weer sneller ontwikkelen.
Muilkorf voor honden
Vroeger namen mensen de hondsdagen bijzonder serieus. In delen van Nederland moesten honden zelfs een muilkorf dragen.
Men dacht namelijk dat honden in deze warme periode sneller hondsdol konden worden. Inmiddels weten we dat daar geen wetenschappelijk bewijs voor bestaat, maar het laat wel zien hoeveel invloed de hondsdagen vroeger hadden op het dagelijks leven.
Typisch Twents gezegde
Ook in Twente bestaan oude spreuken over deze periode. Een bekende luidt: “Wat men tijdens de hondsdagen spaart voor de mond, is voor de kat of hond.”
Daarmee werd bedoeld dat eten in de warmte sneller bedierf en dus beter direct opgegeten kon worden.
Niet alleen bijgeloof
Hoewel niet alle weerspreuken wetenschappelijk onderbouwd zijn, zijn de hondsdagen zeker geen verzinsel.
De periode heeft een duidelijke astronomische oorsprong, een rijke geschiedenis en valt bovendien samen met de warmste weken van het jaar.
Of zoals veel Almeloërs vandaag waarschijnlijk zelf al merken: de hondsdagen gaan beginnen. En dat voel je meteen zodra je naar buiten stapt.
(Verschillende bronnen)