“Een broedende kip moet je niet storen”. Zo luidt het bekende gezegde dat op dit moment van toepassing lijkt op de besprekingen die VVD, CDA, LAS, D66 en GroenLinks/PvdA voeren om te komen tot een nieuwe coalitie die Almelo veilig, verantwoord en vooral behoedzaam door de jaren 2026 – 2030 moet loodsen.
Water door de Rijn
Wat opvalt is namelijk de complete radiostilte over de coalitiebesprekingen. En nu zegt zo’n stilte in principe heel weinig: je kunt er alle kanten mee op. “De gesprekken verlopen constructief”, zegt de ene partij. Een ander zegt: “Er moet nog heel veel water door de Rijn stromen”. Of: “als de ene partij bereid is om een meloen door te slikken, dan is het prettig voor het resultaat en de sfeer dat de andere partij dat ook doet, dus een breekpunt laat vallen.”
Op het vinkentouw
Het ligt er maar aan hoe je het aan je achterban verkoopt dat je één of twee kroonjuwelen hebt ingeleverd om deel te kunnen nemen aan die nieuwe coalitie. Want er ligt voor alle partijen immers ook een bestuurlijke verantwoordelijkheid die niet een-twee-drie te negeren valt. Aan de andere kant zijn er ook altijd partijen die ‘op het vinkentouw’ zitten. Mochten de onderhandelingen onverhoopt mislopen, dan kunnen zij alsnog aanschuiven bij informateur Henk Kamp.
Nipte meerderheid
Daarbij valt te denken aan Democraten.Nu en de ChristenUnie. Want mocht GroenLinks/PvdA onverhoopt afvallen als coalitiepartij, dan heeft de beoogde coalitie weliswaar geen 20 van de 35 zetels meer, maar met een van deze twee partijen erbij, kan er toch gesproken worden van een nipte meerderheid met 18 van de 35 zetels, dus voldoende draagvlak voor de coalitie in de gemeenteraad.
Zo ver is het echter nog niet, maar met het einde van de week in zicht is alles nog mogelijk: alleen volgende week zijn nog gesprekken ingepland. Voorlopig lijken de kippen nog te broeden, maar een knuppel in het hoenderhoek is gauw gegooid.
Zwaard van Damocles
Er liggen een heleboel plannen, maar ook de nodige voetangels en klemmen. Een voorbeeld van dat laatste is het zogenaamde ravijnjaar dat weliswaar is uitgesteld van 2026 naar 2028, maar dat desalniettemin als een zwaard van Damocles boven het bestuur van Almelo hangt.
Nieuwe kantelpunt
Het begrip ravijnjaar verwijst naar een moment waarop gemeenten te maken krijgen met een ‘plotselinge en forse daling van inkomsten uit het Gemeentefonds’. Oorspronkelijk ging het om 2026, maar door extra rijksgeld is dat gat tijdelijk gedempt. De structurele problemen zijn echter niet opgelost, waardoor 2028 nu het nieuwe kantelpunt wordt.
Breekpunten
Raadsleden staan in de komende periode voor lastige afwegingen: wordt er bezuinigd op voorzieningen, zoals sociaal domein, bibliotheken, sport en cultuur? Komen er hogere lokale lasten? Gaat men schuiven met reserves, wat de financiële weerbaarheid van de gemeente verder aantast? Kortom, er komen moeilijke keuzes voor de nieuwe coalitie. En in de verschillende keuzes die partijen moet maken, of men wil of niet, liggen tegelijkertijd ook de nodige ‘breekpunten’.
De politieke redactie van Almelo1 heeft de grote verschillen tussen de 5 betrokken partijen in kaart gebracht. Waar liggen de mogelijkheden, maar ook: wat zijn onoverkomelijke breekpunten? Hieronder de belangrijkste thema’s op een rij en de belangrijkste verschilpunten:
Wonen
In Almelo willen alle partijen bouwen, maar de richting verschilt duidelijk. De VVD legt de nadruk op middenhuur en starterskoop en wil het aandeel sociale huur terugbrengen naar dertig procent. CDA kiest voor gemengde wijken en wil vooral dat buurten leefbaar blijven, met aandacht voor noaberschap en voorzieningen. LAS bouwt vooral voor starters, senioren en middeninkomens en wil geen voorrang meer voor statushouders. D66 wil betaalbare huur en koop tot vier ton en streeft naar minimaal dertig procent sociale huur waar dat kan. GroenLinks/PvdA houdt vast aan ongeveer veertig procent sociale huur en wil dat tweederde van alle nieuwbouw betaalbaar wordt. Daarmee is wonen een van de grootste inhoudelijke verschillen tussen de partijen.
Klimaat en energie
De VVD kiest voor een haalbare en betaalbare aanpak, met zonnepanelen op daken en behoud van groene longen. CDA wil vergroenen en verduurzamen, maar zonder dat inwoners te snel van het gas af moeten. LAS is tegen grote windmolens en zonnevelden en wil dat gasloos wonen vrijwillig blijft. D66 kiest voor een ambitieuze energietransitie met lokale energiecoöperaties, buurtbatterijen en circulaire economie. GroenLinks/PvdA wil versnellen met zon en wind, publieke warmtenetten en stevige maatregelen tegen energiearmoede. De verschillen zitten vooral in tempo, schaal en de rol van de overheid.
Economie en bedrijventerreinen
De VVD wil ruimte voor ondernemers en uitbreiding van bedrijventerreinen. CDA zoekt balans tussen economie en leefbaarheid en wil vooral samenwerking en innovatie stimuleren. LAS kiest voor XL Businesspark II, een nieuw bedrijventerrein en verdichting op bestaande terreinen. D66 richt zich op duurzame bedrijven, innovatie en een sterke koppeling met onderwijs. GroenLinks/PvdA is tegen XL Businesspark II en wil geen uitbreiding van bedrijventerreinen, maar een sociale en duurzame economie met een minimum van achttien euro per uur bij aanbestedingen. Hier ligt een duidelijke breuklijn tussen partijen die willen uitbreiden en partijen die dat niet willen.
Zorg en bestaanszekerheid
De VVD wil preventie, kortere wachttijden en eigen bijdragen bij draagkracht. CDA legt de nadruk op samenredzaamheid, mantelzorg en wijkkamers. LAS kiest voor snelle schuldhulp, korte WMO‑termijnen en ondersteuning van mantelzorgers. D66 wil minder bureaucratie, integrale hulp en vertrouwen in professionals. GroenLinks/PvdA richt zich op armoedebestrijding, mensgerichte schuldhulp, basisbanen en het voorkomen van dakloosheid. De verschillen zitten vooral in de rol van de overheid: van sober en gericht op eigen verantwoordelijkheid tot actief en sociaal.
Veiligheid
De VVD wil meer boa’s, cameratoezicht en een harde aanpak van overlast. CDA kiest voor zichtbare wijkagenten, streetcoaches en veilige openbare ruimte. LAS wil meer handhavers, betere verlichting en cameratoezicht op overlastplekken. D66 richt zich op leefbaarheid, spreiding van zorginstellingen en een veilige binnenstad. GroenLinks/PvdA legt de nadruk op schone lucht, lagere snelheden en veilige fietsroutes. De toon verschilt: van streng handhaven tot breder kijken naar leefbaarheid en gezondheid.
Mobiliteit
De VVD wil keuzevrijheid, goede parkeervoorzieningen en geen zero‑emissiezones. CDA kiest voor veilige fietsroutes en betere OV‑verbindingen. LAS wil 30‑kilometerzones in wijken, betere verlichting en geen zero‑emissiezones. D66 zet in op fietsen, wandelen en sterke OV‑knooppunten. GroenLinks/PvdA verlaagt snelheden, wil meer OV en minder auto’s in de binnenstad. De verschillen gaan vooral over de rol van de auto in de stad.
Wat betekent dit voor de coalitiegesprekken?
De grootste verschillen liggen bij wonen, klimaat en bedrijventerreinen. Partijen die elkaar makkelijk vinden in leefbaarheid, zorg en veiligheid, botsen soms stevig op de vraag hoeveel sociale huur er moet komen, hoe snel Almelo moet verduurzamen en of er nieuwe bedrijventerreinen nodig zijn.
Toch zijn er ook duidelijke raakvlakken: alle partijen willen sterke wijken, goede voorzieningen, een veilige stad en een gemeente die beter luistert. De vraag is vooral welke koers de nieuwe coalitie kiest: meer bouwen voor de markt of meer bouwen voor betaalbaarheid, sneller verduurzamen of stap voor stap, uitbreiden van bedrijventerreinen of juist niet.
Hoog tijd
Deze week zal in elk geval door de 5 deelnemende partij klare wijn geschonken moeten worden. Niet alleen voor ieders eigen achterban, maar ook omdat het hoog tijd wordt dat een nieuw college aan de slag gaat met de vele uitdagingen die er voor Almelo op tal van terreinen de komende jaren zijn. En die zijn niet lang altijd even gemakkelijk.
Hete aardappel
En dat er momenteel radiostilte is, valt wellicht mede te verklaren uit het feit dat de bezuinigingen in het ravijnjaar 2028 bij de besprekingen een hete aardappel zijn. En niet zozeer de mate waarin, maar de manier waarop. Wie betaalt letterlijk en figuurlijk het gelag?