Voor Giel de Vries, astronomisch medewerker van Almelo1, is het een mooie periode om ’s nachts naar de hemel te kijken. Vooral de samenstand van Mars en Jupiter trekt zijn aandacht. De twee planeten lijken steeds dichter naar elkaar toe te schuiven, totdat ze op maandag 16 november vanaf de aarde gezien heel dicht bij elkaar staan.

Komende dagen is er wat bijzonders aan de hemel. Jupiter en Mars schuiven langs elkaar heen, waardoor het lijkt alsof twee puntjes vlak naast elkaar staan”.

Giel de Vries

De kleinste schijnbare afstand tussen de twee planeten bedraagt ongeveer 1,2 graden. Dat is een opvallend gezicht, zeker omdat beide planeten met het blote oog te zien zijn. Jupiter is het helderste lichtpuntje van de twee, terwijl Mars herkenbaar is aan zijn roodachtige kleur.

Zo’n nauwe samenstand komt ongeveer eens in de twee à drie jaar voor. Een volgende vergelijkbare ontmoeting staat voor juli 2029 op de kalender.

Vier planeten op een rij
Naast de ontmoeting van Mars en Jupiter is er deze maand ook een planetenparade. Van ongeveer vrijdag 13 tot en met zondag 22 november zijn Mercurius, Venus, Mars en Jupiter tegelijkertijd aan de ochtendhemel te zien.

Mercurius, Venus, Mars en Jupiter© telescoop.nl

Een planetenparade betekent dat meerdere planeten vanaf de aarde gezien in dezelfde richting langs de hemel staan. Het lijkt alsof ze op een rijtje staan, maar in werkelijkheid bevinden ze zich op enorme afstanden van elkaar. Het bijzondere beeld ontstaat door het perspectief vanaf de aarde.

Venus en Jupiter zijn door hun grote helderheid gemakkelijk te herkennen. Mars valt op door zijn roodachtige schijn. Mercurius is de lastigste van het viertal. Deze planeet staat laag boven de horizon en kan gemakkelijk verdwijnen in het ochtendlicht.

Wie alle vier wil proberen te zien, kan het beste ongeveer 45 tot 60 minuten voor zonsopkomst naar een donkere plek gaan met vrij uitzicht op het oostzuidoosten. Een verrekijker of telescoop is daarvoor niet noodzakelijk.

Zelfs zeven planeten in beeld
Volgens Giel is er deze maand nog meer te ontdekken aan de hemel. Verspreid over verschillende momenten zijn zelfs alle zeven andere planeten van ons zonnestelsel waarneembaar.

Naast Mercurius, Venus, Mars en Jupiter zijn ook Saturnus, Uranus en Neptunus te zien. Daarvoor moet wel op verschillende momenten worden gekeken. Saturnus is vooral ’s avonds en in de nacht zichtbaar. Uranus en Neptunus zijn veel moeilijker te vinden en vragen om een verrekijker of telescoop.

Foto van Jupiter© Giel de Vries

Ook vallende sterren
Alsof de planetenparade nog niet genoeg is, zijn er in november ook vallende sterren te zien. De Leoniden bereiken in de nacht van dinsdag 17 op woensdag 18 november hun hoogtepunt. Onder ideale omstandigheden kunnen er ongeveer vijftien meteoren per uur verschijnen. In de praktijk hangt het aantal dat je daadwerkelijk ziet onder meer af van de bewolking, de lichtvervuiling en het maanlicht.

De meteoren lijken uit de richting van het sterrenbeeld Leeuw te komen. Het zijn kleine stofdeeltjes die met hoge snelheid de aardatmosfeer binnendringen en daar oplichten.

Samenstand Jupiter (rechts) en Mars (de rode/oranje links erboven) op 15 november om 04.00 uur© Giel de Vries

Donkere plekken in en rond Almelo
Wie zelf op ontdekkingstocht wil, doet er goed aan een plek met zo weinig mogelijk kunstlicht op te zoeken. Giel noemt onder meer de Aadijk in Almelo. Daar is het relatief donker en is er veel vrij uitzicht.

Ook het wandelgebied bij de Bornsebeek, ter hoogte van de Mastboersweg, is volgens hem een mooie plek om de sterrenhemel te bekijken.

Een praktische tip: geef je ogen ongeveer twintig minuten de tijd om aan het donker te wennen. Gebruik in die tussentijd zo weinig mogelijk licht van telefoons of zaklampen. Daarmee vergroot je de kans om ook de minder heldere hemelverschijnselen te ontdekken.

Voor wie bereid is de wekker vroeg te zetten of wat langer op te blijven, is er deze november dus genoeg te beleven. En misschien levert een blik omhoog vanuit de eigen tuin wel net zo’n bijzondere foto op als die van Giel.