Wanneer Martin Nieuwerth zijn trompet aan zijn mond zet, weet hij dat even later iedereen stil zal zijn. De 35-jarige Almeloër speelt al jaren de Taptoe tijdens herdenkingen in de stad. Ook bij de herdenking bij het Nederlands-Indiëmonument klonk zijn trompet. De noten zijn volgens hem niet het moeilijkste. De betekenis erachter maakt het spannend.
“Het is iets heel bijzonders. Het is een manier om te herdenken en stil te staan”, vertelt Nieuwerth kort na de herdenking aan Almelo1. “En om je steentje daaraan bij te kunnen dragen.”
De Almeloër speelt al sinds jonge leeftijd trompet. De noten van de Taptoe had hij dan ook snel onder de knie. “Ik was negen jaar. Die noten heb je vrij snel door.”
De noten die nodig zijn om de taptoe te spelen horen bij de eerste noten die aangeleerd worden. Toch duurde het nog jaren voordat hij het signaal daadwerkelijk tijdens een herdenking speelde.
Eenvoudige noten, moment van waarde
Wie de Taptoe hoort, zou kunnen denken dat het technisch geen ingewikkeld muziekstuk is. Dat klopt volgens Nieuwerth deels. De moeilijkheid zit voor hem ergens anders.
“Het heeft een bepaalde waarde. Het betekent iets. En dat maakt dat ik het heel zorgvuldig en ook goed wil doen.”
Juist daardoor worden een paar ogenschijnlijk eenvoudige noten ineens spannend. “Geen fouten maken. Zuiver en strak”, omschrijft hij wat er door zijn hoofd gaat. Vooral de lage noten aan het einde vragen extra aandacht.
Zelfs ervaren beroepsmuzikanten vinden het spelen van de Taptoe volgens hem spannend.
Buren horen het aankomen
Nieuwerth verschijnt niet onvoorbereid bij het monument. In de weken voorafgaand aan een herdenking wordt thuis meerdere keren per week geoefend.
“Mijn buren zullen het de weken hiervoor altijd wel aan zien komen”, zegt hij met een glimlach.
Tot nu toe is het tijdens een herdenking nog nooit echt misgegaan. “En ik hoop dat dat ook nog heel lang zo blijft.”
Ook op 4 mei
Naast de herdenking bij het Nederlands-Indiëmonument speelt Nieuwerth de Taptoe tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei in Almelo.
Voor hem heeft het signaal een duidelijke plek binnen zo’n plechtigheid. “Het is voor mij ook altijd een manier waarop de minuut stilte ingeleid wordt.”
De traditie van de Taptoe gaat volgens Nieuwerth ver terug. Het signaal werd vroeger gebruikt om het einde van de dag aan te kondigen. De naam zou verwijzen naar het moment waarop de ’tap toe’ moest en militairen terugkeerden.
De Taptoe wordt regelmatig verward met de Last Post, maar het zijn twee verschillende signalen. Het Nederlandse taptoesignaal is eeuwenoud en vindt zijn oorsprong in de tijd van de Republiek en de Tachtigjarige Oorlog. Het signaal markeerde destijds het einde van de dag.
Na de Tweede Wereldoorlog kreeg de Taptoe een officiële plaats in de Nederlandse ceremoniële voorschriften voor herdenkingen. Tijdens de oorlog werd het gebruik van een trompetsignaal bij herdenkingen, naar Engels voorbeeld, ook in Nederland bekend.
De Britse Last Post, die al in de zeventiende eeuw mede is afgeleid van de Nederlandse Taptoe, wordt in Nederland gebruikt bij herdenkingen met een geallieerd of Brits karakter. Bij Nederlandse herdenkingen klinkt in principe de Taptoe.
Bijna tien jaar
De komende Nationale Dodenherdenking krijgt voor Nieuwerth een bijzonder tintje. Op 4 mei 2027 hoopt hij voor de tiende keer op rij de Taptoe in Almelo te spelen.
Ook de coronajaren rekent hij daarbij mee. Hoewel er toen geen reguliere herdenking plaatsvond, ging Nieuwerth op 4 mei wel naar het monument. Daar zag hij dat ook andere Almeloërs individueel kwamen stilstaan bij de slachtoffers.
‘Ik kan toevallig trompet spelen’
Zelf spreekt Nieuwerth van een eer dat hij de Taptoe mag spelen, maar dat is voor hem niet de reden waarom hij het doet.
“Om te herdenken en om ergens bij stil te staan. Ik ben dankbaar dat ik daar ook iets aan kan doen. Ik kan toevallig trompet spelen en gelukkig kan ik daar ook iets nuttigs mee doen.”
Hoeveel jaren hij ermee doorgaat, weet hij niet. Voorlopig doet hij het graag. Maar mocht zich ooit een jongere trompettist aandienen die de traditie wil voortzetten, dan staat Nieuwerth daarvoor open.
“Als er op een gegeven moment een jeugdlid van het Orkest van Almelo zou zijn die het graag zou willen en die het goed zou kunnen, dan zou ik mijn plekje ook dankbaar overdragen.”