Stefan Kuks van Waterschap Vechtstromen onderschrijft een pleidooi van dijk- en watergraven voor meer landelijke regie op de beschikbaarheid van zoetwater. De droogte van 2026 laat volgens de ondertekenaars zien hoe kwetsbaar de Nederlandse watervoorziening is. Ze willen meer investeringen en maatregelen om water langer vast te houden.
De dijk- en watergraven van zeven waterschappen in hoog-Nederland waarschuwen dat watertekorten steeds grotere gevolgen kunnen krijgen voor landbouw, natuur, bedrijven en de drinkwatervoorziening. Kuks is een van de ondertekenaars van hun oproep aan het Rijk.
De economische schade door de droogte in 2026 liep volgens kredietverzekeraar Allianz op tot 9,2 miljard euro. Nederland behoort daarmee tot de vijf zwaarst getroffen economieën van Europa.
De gevolgen zijn ook zichtbaar op de hoge zandgronden in Oost-, Zuid- en Midden-Nederland. Sinds 2018 hebben deze gebieden vrijwel ieder jaar te maken met ernstige droogte en watertekorten.
Water vasthouden in Twente
Op de hoge zandgronden stroomt water relatief snel weg via de bodem en beken. Daardoor raken de watervoorraden tijdens droge perioden sneller uitgeput.
De dijkgraven willen dat er meer water wordt vastgehouden, vooral in de hogere delen van stroomgebieden. Door de opslag van water in de bodem te vergroten, moet water langer beschikbaar blijven voor landbouw, natuur en andere gebruikers.
Ook het grondwater verdient volgens hen meer aandacht. Ze pleiten voor het beperken van grondwateronttrekkingen en het aanvullen van grondwatervoorraden.
Daarnaast willen ze afspraken over de verdeling van grondwater tijdens perioden van schaarste. Voor oppervlaktewater bestaat al een zogenoemde verdringingsreeks: een rangorde die bepaalt welke toepassingen bij watertekorten voorrang krijgen. Volgens de dijkgraven is een vergelijkbare regeling voor grondwater nodig.
Een andere mogelijkheid is het hergebruiken van gezuiverd afvalwater, bijvoorbeeld voor de landbouw en industrie.
Meer samenwerking met buurlanden
Niet alleen Nederland moet maatregelen nemen. Een groot deel van het rivierwater komt uit andere landen, waaronder Zwitserland, Duitsland, Frankrijk en België.
Als daar meer water wordt vastgehouden, kan dat volgens de dijkgraven bijdragen aan een stabielere watertoevoer naar Nederland.
Ze willen daarom dat de nationale en internationale samenwerking wordt versterkt. Ook moet het Deltaprogramma Zoetwater volgens hen sneller worden uitgevoerd en structureel meer geld krijgen.
(Het Deltaprogramma Zoetwater is het landelijke plan om Nederland beter voor te bereiden op droogte. Het bevat maatregelen om water vast te houden, grondwatervoorraden aan te vullen en het beschikbare water tijdens droge perioden zo goed mogelijk te verdelen)
Kritiek op aanpak van het Rijk
De dijkgraven vinden dat de landelijke overheid onvoldoende regie neemt. Ze wijzen daarbij op een conclusie van de Algemene Rekenkamer dat de aanpak van zoetwatertekorten vertraging oploopt.
Ook zijn ze kritisch over het besluit van minister Karremans om geld dat bestemd was voor de beschikbaarheid van zoetwater voor andere doeleinden in te zetten.
Volgens de dijkgraven zijn investeringen in waterbeschikbaarheid noodzakelijk om toekomstige schade te beperken. Uitstel betekent volgens hen dat de rekening later alleen maar groter wordt.
Een nationaal programma voor waterbeschikbaarheid
De dijkgraven verwijzen naar eerdere perioden waarin Nederland ingrijpende maatregelen nam na grote waterproblemen. Na de Watersnoodramp van 1953 werden de Deltawerken gerealiseerd. Na de overstromingen van de grote rivieren in de jaren negentig volgde het programma Ruimte voor de Rivier.
De droogte sinds 2018 vraagt volgens hen om een vergelijkbare langetermijnaanpak, maar dan gericht op het voorkomen van watertekorten.
Ze pleiten voor een nationaal programma voor waterbeschikbaarheid, met meer regie, samenwerking en investeringen. Daarmee moet Nederland beter bestand worden tegen langdurige droogte.
Het pleidooi is ondertekend door de dijk- en watergraven van zeven waterschappen in hoog-Nederland, onder wie Stefan Kuks van Waterschap Vechtstromen. Vijf dijkgraven van andere waterschappen in Nederland steunen het pleidooi:
De dijk- en watergraven van zeven waterschappen in hoog-Nederland
Mario Jacobs – Waterschap Aa en Maas
Joris Bengevoord – Waterschap Brabantse Delta
Erik de Ridder – Waterschap De Dommel
Saskia Borgers – Waterschap Limburg
Hein Pieper – Waterschap Rijn en IJssel
Marijn Ornstein – Waterschap Vallei en Veluwe
Stefan Kuks – Waterschap Vechtstromen
Met steun van vijf dijkgraven van waterschappen elders in Nederland
Luzette Kroon – Wetterskip Fryslân
Geert Jan ten Brink – Waterschap Hunze en Aa’s
Roeland van der Schaaf – Waterschap Noorderzijlvest
Tanja Cuppen – Waterschap Rivierenland
Hetty Klavers – Waterschap Zuiderzeeland