Stichting Gelijkspel wil dat iedereen zich welkom voelt: op school, bij een sportvereniging of gewoon in de buurt. In een tijd waarin polarisatie, online haat en pesten nog steeds aan de orde zijn, ontwikkelde de stichting een educatief programma dat werkt met verhalen, dialoog en interactieve lessen. Almeloër John Meuleman is samen met Ayfer Koç uit Enschede kartrekker van het educatieproject en vertelt waar Gelijkspel voor staat.
1) Wat is Gelijkspel en waar staat de stichting voor?
“Gelijkspel is een stichting die een aantal jaren geleden in het leven is geroepen om te proberen voor een stukje gelijkwaardigheid: gelijke kansen voor iedereen. Om discriminatie tegen te gaan, om pesten op school tegen te gaan. Eigenlijk dat iedereen zich thuis voelt op de plek waar hij zit. Of dat nou op school is, bij een sportvereniging of in een buurt.”
2) Jullie hebben een educatief programma. Wat is het uitgangspunt daarvan?
“Het educatieve programma is in eerste instantie gericht op basisonderwijs en voortgezet onderwijs. We zijn begonnen met het ophalen van verhalen bij mensen: ervaringen die zij hebben gehad — negatief of positief — met betrekking tot je welkom voelen.”
3) Wat voor verhalen gebruiken jullie in de lessen?
“We hebben bijvoorbeeld een Turkse dame die moeite had met integratie en zich prettig voelen in de groep. Iemand met een handicap die tegen allerlei problemen aanliep. Een meisje dat vertelde over haar pestverleden. En een jongen die geadopteerd is vanuit Angola in een Nederlands gezin, die vanwege zijn huidskleur moeite had om je niet te scheren — hij is als baby hier gekomen.”
4) Waarom is dit juist nu zo belangrijk?
“Het speelt al jaren. Maar we merken wel dat door de polarisatie die ontstaat, het heftiger wordt. Neem alleen al de haatberichten op Facebook. Je kan bijna je mening niet meer geven of het wordt meteen onderuit geschoffeld — lekker anoniem.”
5) Jullie werken met dialoog. Wat maken die gesprekken los bij jongeren?
“We nemen een enquête af met vragen als: voel je je thuis op school? In de klas? Kun je met je verhaal bij je mentor terecht? De antwoorden bespreken we. Dan zie je: 80% daar gaat het goed mee, maar 20% niet. En daar leggen we nadruk op: hoe komt het dat die twee zich niet prettig voelen? En wat kunnen we doen om dat aan te passen?”
6) Pesten lijkt een rode draad. Hoe komt dat terug in jullie programma?
“Dat blijft een rode draad in het onderwijs. We hebben een verhaal van een meisje (nu een vrouw) die in de 3e klas enorm gepest werd. Dat ging zo ver dat ze zichzelf verwondde en suïcide-neigingen had. Zij heeft haar verhaal op papier gezet, we hebben het laten inspreken en daar een audiofragment van gemaakt. Dat laten we horen na de enquête-sessie.”
7) Wat gebeurt er als dat verhaal in de klas klinkt — en zij blijkt erbij te zijn?
“Zij zit achter in de klas. Het verhaal wordt gehoord. Kinderen reageren goed, soms geschrokken. Dan betrek ik haar erbij: ‘Is dat zo geweest?’ Dan komt ze naar voren en dan zie je het schokeffect bij de kinderen. Dan komen er hele mooie verhalen los — niet alleen tijdens de les, maar ook na afloop. Vooral meisjes gaan daarna met haar in gesprek.”
8) Gelijkspel is mede gebaseerd op het levensverhaal van Darius Dhlomo. Hoe vertaal je dat naar een klaslokaal?
“Het verhaal van Dhlomo, de Zuid-Afrikaanse voetballer die uit een apartheidsregime hier kwam. Hij zocht naar ‘de kleedkamer voor zwarten’, omdat dat in Zuid-Afrika zo was. Dat is een insteek om te praten over apartheid, niet bij elkaar gescheiden houden, en van daaruit over inclusie: iedereen hoort erbij — ongeacht geloof, afkomst, huidskleur, of LHBT of niet. We delen na afloop ook het boek van Dhlomo uit.”
9) Wat is voor jou het meest bijzondere moment dat je hebt meegemaakt tijdens een les?
“Dat is het moment dat Susanne naar voren komt na het audiofragment. De reacties van de jeugd zien — dat is heel bijzonder. Maar ook voor Susanne zelf. Zij heeft dat ervaren en er last van gehad, en nu heeft ze de moed om voor die groep te staan. En de lessen waren op dezelfde school waar zij zelf gezeten heeft. Dan komt het voor leerlingen heel dichtbij.”
10) Wat hoop je dat Gelijkspel over vijf jaar bereikt heeft?
“Dat we op meerdere scholen onze lessen kunnen aanbieden, zowel basisonderwijs als voortgezet onderwijs. En ideaal is ook: tussen de sportkantines in, buurthuizen, richting een ROC. We hebben ook een verhaal op de plank liggen over een Turks meisje/vrouw in een korfbalploeg (jaren tachtig), met traditionele ouders — dat gaat van kwaad tot erger, zelfs doodsbedreiging. Dat verhaal zou op een ROC goed verteld kunnen worden.”
Slot
Gelijkspel laat zien dat “je thuis voelen” niet vanzelfsprekend is — en dat één gastles soms al een snaar kan raken. Met echte verhalen, gesprekken en herkenbare situaties probeert de stichting leerlingen te laten nadenken over respect, empathie en inclusie. Want, zoals John het samenvat: “Iedereen moet zich thuis kunnen voelen op de plek waar hij of zij is.”